2-B4) KAYA YÜNÜ KÜLTÜRÜ

Kaya yünü kültürü üreticinin kullanabileceği en kolay sistemlerden birisidir. Kaya yünü kültüründeki büyük kaya yünü plakalarının kalınlığı genellikle 7.5-10cm, genişliği 15-30cm ve uzunluğu 100cm’dir. Plakaların genişlikleri yetiştirilecek bitki türüne bağlı olarak değişik olabilir.
Kaya yünü plaka ve blokları beyaz ya da siyah polietilenle kaplanmış veya hiç kaplanmamış olarak satışa sunulur.





Kaya yünü ile üretimde maliyeti düşürmek için 3 yetiştirme mevsimi boyunca aynı bitki türünün yetiştirilmesi önerilmektedir. Böylece yenilenmeksizin ve sterilize edilmeksizin üst üste üretim yapılabilmektedir. Kaya yünü kültürü mini bloklara tohum ekimi ile başlar. Fideciklerin kotiledon yaprakları tam geliştiğinde ve gerçek yaprakları görünmeye başladığında bu mini bloklar, fide blok ortasında ki çukura yerleştirilerek şaşırtma işlemi yapılır. Büyük kaya yünü plakaları toprak üzerine yerleştirilecekse şu yol izlenir: Toprakta masuralar oluşturulduktan sonra toprak yüzeyi beyaz polietilen örtülerle örtülür. Büyük kaya yünü plakaları bu örtüler üzerine ve kanallara yerleştirilir. Böylece drene olan besin eriyiğinin masura sırtlarını kirletmemesi sağlanır. Çünkü bu sırtlar yürüme bantlarını oluşturur. Besin eriyikleri bitkilere damla sulama sistemlerinden yaralanılarak verilir. Bu kültürde kullanılan besin eriyiklerinin p H’ sının, kaya yününün alkalitesini dengeleyebilmesi için, 4.5 gibi bir değerde tutulmasına özen gösterilir. Plakaların alt kısımlarından drenaj yarıklarının açılması da unutulmamalıdır.
Fide dikimi diğer bütün topraksız kültür yöntemlerinden daha kolay ve risksizdir. Olay sadece istenilen sıra üzeri aralıklarıyla fide bloklarının esas büyük kaya yünü plakaları üzerine koymaktan ibarettir. Günde en az bir kez sulama, p H’ nın fazla yükselmesini engellemek için yapılmak zorundadır. Kök bölgesinde istenen sıcaklık ise pek çok yolla sağlanabilir. Örneğin; kaya yünü bloklarını merkezi ısıtmalı seralarda ısıtma boruları üzerine yerleştirmek, besin eriyiğini 20°C’ a kadar ısıttıktan sonra bitkilere vermek gibi. Bu sistemde plakalar ayrı ayrı olduğundan, kök hastalıklarının yayılma olasılığı azdır.

2-B3) DİKEY TORBA KÜLTÜRÜ

Dikey torba kültürü Avrupa da ve özellikle İtalya, İspanya da geliştirilmiştir.
Bu sistemde bükülmez borular veya plastik torbalar kullanılabilir. Bu amaçla kullanılan polietilen torbaların boyutları genellikle şöyledir: 15 cm çap, 2 m uzunluk, 0.15 mm kalınlık. Torbaların öncelikle alt uçları bağlanır, seçilen bir ortam torba içerisine doldurulduktan sonra üst uçları aynen sosis gibi bağlanır. Bundan sonra sıra bu torbaları serada boydan boya gerilen askı düzenlerine asmaya gelir. Asılan torbaların üst kısımlarından besin eriyiği verilerek torbanın alt kısmından drene olması yani torbayı terk etmesi sağlanır. Torbaların yapımında kullanılan polietilenin rengi genelde siyahtır.



Bu yöntemde bitkiler torba veya boruların yan kısımlarında helezon şeklinde açılan 2.5-5cm çaplarında ki açıklıklarda yerleştirilmektedir. Bu yöntem özellikle çilek gibi küçük bitkilerin yetiştiriciliğine çok uygundur. Marul da bu sistemde yetiştirilebilmektedir. Yerden büyük tasarrıf sağladığı için birim alandan alınacak ürün miktarı bu sistem ile artmaktadır.

2-B2) TORBA, PAKET VE SAKSI KÜLTÜRÜ

Bu tür kültürde torba, paket yada saksı türü geniş ve büyük kablar içerisine katı ortam doldurularak kullanılır. Bu katı ortam istenildiği gibi seçilebilir, önemli olan bitki ile uyumlu olması, kimyasal olarak etkileşim yapmaması ve iyi bir drenaj sağlamasıdır.
ABD 'de en yaygın kullanılan karışım: % 60 torf, %20 vermikülit ve %20 perlitten oluşan karışımdır. Bu karışımda p H 5.2-5.6 arasında korunur.



Torba, paket yada saksılara doldurulan katı ortama alınan fideler damlama sulama ile sulanır. Besin eriğiyi ortama damlatılarak yada daha yoğun bir damlama ile akıtılarak verilir. Bu belli sürelerle olabileceği gibi, süreklilik de arzedebilir.
Bu ortamlarda, örneğin saksıların alt kısımlarına açılan deliklerden drenaj işlemi sağlanmış olur. Saksını altındaki besin eriyiği drenaj kanallarına dökülüp buradan da ortak bir depoda birikir, daha sonra bu geri toplanan sıvı tekrar sisteme bir pompa ile yollanabilir.

2-B1) YATAK KÜLTÜRÜ

Bitkilerin, açılan yataklar içerisinde beslenmesi ile oluşturulmuş kültürdür.
Bu tür topraksız tarım şekilde, öncelikle katı ortamın yani agregatların içerisine konulacağı yataklar hazırlanır. Yatakların ölçüleri yetiştirilecek olan bitkilere göre değişiklik gösttermekle beraber, ortalama 15-20 cm derinlik ve 30-120 cm genişliktedir.
Yataklara drenajın yani su tasfiyesinin kolay sağlanması amacıyla belirli bi eğim verilmesi gerekmektedir.

Yatakların şekli ;

Yataklar son zamanlarda, plastik örtülerle, çuvallarla kaplanmış katı ortamı içeren yataklardır. Bu yatakların malzemesinin siyah renkte olması gerekmektedir. Bu şekilde yosunlaşma, buharlaşma önlenmiş olur. Bu plastik örtülerle besin eriyiği arasında bir kimyasal etkileşimin olmaması gerekir.
Sonraki aşamada istenirse yatakların tabanda ki en derin kısmına drenaj boruları yerleştirilir, istenirse ve yataklara yeterli eğim verilmişse yatak tabanına 5 cm kalınlık oluşturulacak şekilde sadece kırma taş veya çakıl koymak yeterli olabilir. Yataklar oluşturulduktan sonra bütün yatakların alt uçlarına bir ana drenaj kanalı açmak gerekir. Böylece yataklardan drene olan besin eriyiklerinin bu kanalda toplanması sera dışına atılması veya toplama tankında toplanması söz konusu olabilir. Fakat bu tür sistemlerde genel uygulama şekli, kanallardan akacak olan su sistemde geri toplanmaz, dışarı atılır. Bunun için sisteme ihtiyacı kadar su minimum düzeyde verilir. Sistemde kullanılan su miktarı oldukça fazladır.
Sonra sıra yatakların agregatlarla doldurulmasına gelmiş olur.
Bu tür kültürde besin eriyiklerinin verilişinde damla sulama sistemlerinden faydalanılır.

2-A2) ORGANIK ORTAMLAR

Katı ortam kültürlerinde en yaygın kullanılan ortam çeşidi organik olan ortamlardır. Bunlar Torf, pomza, cüruf, çakıl, kum, ağaç kabuğu, saman gibi maddeler olup doğal yollarla elde edilen malzemelerdir. Bu ortamlar sitemizdeki diğer konularda ayrıntılı olarak incelenecektir.

2-A1) INORGANIK ORTAMLAR

Katı ortam olarak inorganik yani organik olmayan malzemelerin kullanıldığı katı ortam kültürüdür. Örneğin cam yünü, strafor gibi malzemeler yapay maddeler olup katı ortamlarda kullanılmaktadır. Cam yünü tek başına kullanılmakla beraber diğer ortamlarla beraber de kullanılmaktadır. Fakat straforun yaygın kullanımı ise diğer torf, çakıl, pomze, perlit gibi ortamlarla beraber kullanımıdır.